Tasarımsal Düşünmenin 5 Aşaması

Tasarımsal düşünme dendiğinde aklınıza hemen grafik tasarımcılar, mimarlar yada ressamlar gelmesin. Tasarım kelimesi bir çok kişinin aklında sadece kısıtlı bir alana denk geliyor. Aslında müzisyenler, bilim insanları ve hatta ticaret ile ilgilenenler bile kendi alanlarında tasarım yaparlar.

Tasarımsal düşünme ise kısaca bir soruna çözüm tabanlı yaklaşma metodolojisidir. Tasarımsal düşünme hangi sorun ile ilgileniyorsanız ilgilenin size yeni bir düşünme sisteminin kapılarını açar. Sorunu insani merkezli yollarla yeniden çevreleyerek, beyin fırtınası yaparak ve uygulamalı bir yaklaşım belirleyerek yeniden çözüme kavuşturmaktır.

Bu süreci yönetmek için ise başvuracağımız 5 aşama vardır. Bu aşamalar bize sorunun çözümüne temel olarak nerelerden yaklaşmamız gerektiğini gösterecektir. Bu 5 aşama Standford’da (d.school) Hasso-Plattner Tasarım Enstitüsü tarafından önerilen bir düşünme modelidir. Şimdi bu aşamalara ve neler içerdiklerine bakalım:

EMPATİ / TANIM / FİKİR / PROTOTİP / TEST

1. EMPATİ KURMAK

Tasarımsal düşüncenin ilk aşaması sorunun empatik bir biçimde anlaşılmasıdır. Sözlük anlamı olarak empati : “Kişinin kendisini başka bir bilincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygularını, isteklerini ve düşüncelerini, denemeksizin anlayabilmesi becerisi” demektir. 

Kullanıcılar ve ihtiyaçları hakkında fikir sahibi olmak için empati yapmak kişisel bir anlayış kazanmamızı sağlar. Empati; kendi düşüncelerimizden sıyrılıp insan merkezli düşünme tarzına geçmek için bir yoldur. Bir sonraki aşamada kullanmak için kullanıcıların ihtiyaçlarını ve söz konusu ürünün geliştirilmesi için gerekli bilgileri bu aşamada kullanılır. Yani soruna kendi çerçevemizden değil, kullanıcıların çerçevesinden bakıp, onlar hakkında bilgi edinmedir. 

2. SORUNU TANIMLAMAK

Tanımlama aşamasında, empati aşamasında elde ettiğimiz ve topladığımız bilgileri bir araya getiririz. Bu aşama bu noktaya kadar belirlediğimiz temel sorunları tanımlamak, gözlemlerimizi analiz etmek ve hepsini sentezlemek için kullandığımız bölüm olacaktır. 

Artık problemi açıklamaya çalışmak yerine yerine net cümleler ile tanım yapabildiğimiz ihtiyaca yönelik maddeler ürettiğimiz bölüme geçtik. Tanımlama aşaması bizim veya ekibimizin kullanıcıların sorunlarını çözmemize olanak tanıyacak fikirler oluşturmak için harika bir bölümdür. Özellikler, işlevler ve bir çok alternatif ile sonraki aşamaya hazırlanırız. Burda temel olan sonraki aşama için bize yardımcı olabilecek sorular sorabilmektir.

3. FİKİR ÜRETMEK

Tasarımsal düşünme sürecinin üçüncü aşaması fikir ürettiğimiz aşamadır. Empati aşamasında sorunu anladık, tanımlama aşamasında gözlemlerimizi analiz ettik ve sentezledik. Bu aşama ise hepsini birleştirip sorunu çözmeye yarayacak fikirler üreteceğiz. 

Sağlam bir arka planımız varsa (birinci ve ikinci aşama) yeni çözümler için alternatif yollar arayabiliriz. Beyin fırtınası yapabilir, bunları yazabilir, sıralayabilir ve ayrıntılayabiliriz. Fikir aşamasının başlangıcında olabildiğince çok fikir yada sorun çözümü üretmek önemlidir. Böylece sorunu çözmek için birden fazla alternatifimiz olur ve test aşamasında hepsini kullanabiliriz.

4. PROTOTİP HAZIRLAMAK

Kelime anlamı olarak: “İlk örnek, model, ön ürün” anlamlarına gelir. Problemin çözümü için modeller oluşturacağımız kısımdayız. Bu aşama deneysel bir aşamadır ve amacımız diğer aşamalarda belirlediğimiz sorunlar için en kısa sürede en iyi çözümü belirlemektir. Önceki aşamada bulunan problem için çözümleri araştırmaya başlıyoruz.

Fikir aşamasında ortaya çıkan çözümleri bu aşamada kullanıcılarla test edebilmek için ucuz, düşük çözünürlüklü ve basitleştirilmiş versiyonunu prototip haline getiriyoruz. Yani  az emek ile son çözüme ulaşmak için elde kalan kesine yakın çözümleri deneme sürümüne getiriyoruz. Çözümler prototip içinde uygulanır ve kullanıcıların deneyimleri tek tek incelenerek çözüm kabul edilir, iyileştirilir, yeniden incelenir yada reddedilererek başka prototipe geçilir.

5. TEST ETMEK

Bu aşamada artık müşteriler, kullanıcılar yada seçilen değerlendiriciler çözümü titizlikle test eder. Artılar ve eksiler söylenir.

Bu aşamada üretilen çözüm yetersiz kalırsa kullanıcıların anlayışını, koşullarını, düşüncelerini iyileştirmek için değişiklikler yapılabilir. 

Bir aşama görünüşte mantıksal ve doğrusal bir biçimde diğer aşamaya yol açıyor gibi ilerler. Fakat uygulama sürecinde daha esnek ve doğrusal olmayan bir süreç yaşayabiliriz. Örneğin; aynı anda birden fazla aşama gerçekleştirilebilir veya tüm proje boyunca sadece prototip hazırlayabiliriz. Ayrıca test aşamasından elde edilen sonuçlar ile kullanıcılar hakkında bir veri ortaya çıkabilir bu da başka bir fikre ve prototip oluşumuna sebep olabilir. Beş aşama her zaman ardışık olmayabilir. Bu aşamaları sıralı adımlar gibi takip etmek yerine projeye destek veren modlar olarak düşünebiliriz. 

Her proje, sorun için geliştirilmekte olan çözüme özgü faaliyetler farklı olabilir ama her aşamanın arkasındaki temel fikir aynıdır.


Yayınlanan yazılar, haberler, eğitimler ve diğer projelerimden zamanında haberdar olmak için, bültene kayıt olabilir ve düzenli mail alabilirsiniz.